Ngày 28/9, The Athletic có bài viết về những tác động lâu dài mà vụ vi phạm của Manchester City có thể gây ra cho bóng đá Anh, đồng thời phân tích trên nhiều phương diện như tiền thưởng Premier League, suất dự Champions League, lương cầu thủ và các yêu cầu bồi thường tiềm năng từ những câu lạc bộ khác.
"Một con bướm vỗ cánh ở Brazil có thể gây ra một cơn lốc xoáy ở Texas không?" Nhà toán học, nhà khí tượng học Edward Lorenz từng đặt ra câu hỏi này, ông cũng là một trong những người sáng lập lý thuyết hỗn loạn.
Nhân đó, giờ đây có lẽ chúng ta có thể đặt câu hỏi: một lệnh chuyển khoản ngân hàng từ Abu Dhabi liệu có thể gây ra một trận động đất ở nước Anh?
Nhìn từ tình hình hôm thứ Sáu tuần trước, câu trả lời chắc chắn là có.
Như The Athletic đã đưa tin trước tiên, Man City bị Premier League xác định có vi phạm ở gần như tất cả các cáo buộc nhằm vào họ. Phán quyết này gây chấn động lớn trong làng bóng đá thế giới, cũng đồng nghĩa với việc tương lai vẫn sẽ đầy rẫy sự bất định và hỗn loạn.
Man City sẽ bị xử phạt thế nào? Kháng cáo của họ có thành công không? Khi vụ án của Premier League đối với Man City cuối cùng kết thúc, liệu có câu lạc bộ riêng lẻ nào tiếp bước Premier League và đưa ra yêu cầu bồi thường của riêng mình?
Dư chấn từ phán quyết hôm thứ Sáu sẽ cần rất nhiều thời gian mới lắng xuống, nhưng mức độ ảnh hưởng to lớn của nó đã rất rõ ràng.
Một nhóm cáo buộc mà Man City đối mặt liên quan đến việc họ không cung cấp thông tin tài chính chính xác trong giai đoạn từ mùa 2009/10 đến mùa 2017/18. Trong khoảng thời gian này, Man City đã giành 3 chức vô địch Premier League.
Nhóm cáo buộc còn lại liên quan đến việc họ từ chối hợp tác với cuộc điều tra của Premier League trong giai đoạn từ mùa 2018/19 đến mùa 2022/23, và trong khoảng thời gian này họ lại giành thêm 4 chức vô địch Premier League. Năm 2024, Man City một lần nữa vô địch Premier League.
Câu lạc bộ đã giành 8 chức vô địch giải đấu cao nhất nước Anh trong 15 năm qua này, giờ đây bị chính giải đấu của mình xác định có hàng loạt hành vi vi phạm.
Đối với Man City, Premier League và thậm chí cả làng bóng đá, hậu quả đều có thể vô cùng to lớn.
Vụ án hiện tại sẽ còn kéo dài rất lâu, nhưng một vấn đề khác - các câu lạc bộ riêng lẻ rốt cuộc sẽ phản ứng ra sao - có thể cuối cùng sẽ ảnh hưởng đến toàn bộ làng bóng đá.
Khi Man City giờ đây bị xác định có hành vi vi phạm mang tính hệ thống qua nhiều mùa giải, các câu lạc bộ khác đã bắt đầu hành động và chuẩn bị đưa ra yêu cầu bồi thường.
Một kịch bản có thể xảy ra là kiện tập thể, tức là những đối thủ cho rằng lợi ích của mình bị tổn hại sẽ liên kết lại để đòi bồi thường. Hiện tại, những yêu cầu bồi thường có thể lên tới hàng trăm triệu bảng đang ngày càng được thảo luận nghiêm túc.
Tuy nhiên, phạm vi vi phạm của Man City, cùng những tác động dây chuyền từ khoản đầu tư khổng lồ của họ trong quá khứ, khiến việc xác định thiệt hại rốt cuộc lớn đến mức nào gần như trở thành điều bất khả thi.
Hiện nay thậm chí còn không thể xác định câu lạc bộ nào có tư cách đưa ra yêu cầu bồi thường.
Tờ The Independent của Anh đưa tin tối thứ Sáu rằng Arsenal, Manchester United, Liverpool và Tottenham Hotspur đều đã bảo lưu quyền yêu cầu bồi thường đối với hành vi vi phạm của Man City theo Điều W trong quy định của Premier League.
Điều W của quy định Premier League chính là điều khoản mà Burnley trước đó đã dựa vào để đòi bồi thường thành công từ Everton. Khi đó, Everton bị xác định vi phạm các quy định tài chính.
Điều khoản W.51.5 trước đây - trong hệ thống quy định mới nhất của Premier League đã được điều chỉnh thành W.64.5 - quy định rằng ủy ban độc lập có thể yêu cầu câu lạc bộ vi phạm "bồi thường với số tiền không giới hạn cho bất kỳ cá nhân hoặc câu lạc bộ nào".
Vụ việc giữa Burnley và Everton vì thế có thể đã mở ra một chiếc hộp Pandora khổng lồ.
Nhưng hiện chưa rõ những đội trước đây không chủ động bảo lưu quyền đòi bồi thường đối với vi phạm của Man City liệu nay có còn được đưa ra yêu cầu tương tự hay không.
Ngay cả việc chỉ xác định thiệt hại tiềm năng nên được tính đến mốc thời gian nào cũng đã vô cùng khó khăn.
Chúng ta rốt cuộc nên chốt thời gian vào cuối mùa 2017/18, tức giai đoạn Man City bị cáo buộc cung cấp thông tin tài chính không chính xác và vi phạm quy định của Premier League và UEFA?
Hay nên kéo dài tới mùa 2022/23, tính cả hành vi bị cáo buộc không hợp tác điều tra của họ?
Vậy còn tình hình sau đó thì sao?
Chúng ta có nên cho rằng trong 3 mùa giải gần đây Man City luôn hoạt động trong khuôn khổ quy định? Hay những lợi thế mà họ có được từ hành vi vi phạm trước đây không thể đột ngột biến mất?
Những hành động mà Man City thực hiện vào đầu thập niên 2010 để chen chân vào hàng ngũ đỉnh cao của bóng đá thế giới, cùng lượng tiền khổng lồ đổ vào đó, đến nay vẫn còn ảnh hưởng.
Trong 9 năm gần đây mà chúng ta có được số liệu liên quan, có 8 năm tổng quỹ lương của Man City cao nhất bóng đá Anh.
Học viện đào tạo trẻ mà Man City đầu tư khổng lồ để xây dựng từ những năm đầu kỷ nguyên Abu Dhabi, giờ đây đã hình thành một hệ thống cung cấp nhân tài ổn định. Những cầu thủ tốt nghiệp lò đào tạo này có thể được bán với phí chuyển nhượng cao, liên tục mang lại tiền cho đội một.
Về lợi nhuận từ bán cầu thủ, chỉ có Chelsea, đội tiến hành giao dịch cầu thủ quy mô lớn, là vượt qua Man City.
Ngoài ra, các giao dịch thương mại với bên liên quan của Man City - từng bị nghi ngờ lâu nay và giờ đang chịu sự giám sát nghiêm ngặt nhất - cũng giúp họ hết lần này đến lần khác xây dựng một trong những đội bóng có quỹ lương và chi phí xây dựng đội hình cao nhất thế giới.
Đổi lại, trong ngành công nghiệp thể thao nơi "thắng thôi chưa đủ, còn phải có dòng tiền chảy vào" này, thành công của Man City đã mang lại nguồn thu tiền thưởng khổng lồ.
Trong đó bao gồm cả nguồn thu bản quyền truyền hình ngày càng tăng của Premier League, lẫn tiền thưởng từ các giải đấu thuộc UEFA.
Man City ngày càng thường xuyên vô địch Premier League, liên tục tiến sâu hơn ở Champions League, năm 2023 còn vô địch Champions League, những thành tích này tiếp tục mang lại nguồn thu khổng lồ.
Nếu chỉ tính giai đoạn liên quan đến các cáo buộc không dính tới "không hợp tác điều tra", tức từ mùa 2009/10 đến mùa 2017/18, tổng tiền thưởng Man City nhận được từ Premier League và UEFA lên tới 1,094 tỷ bảng.
Con số này xếp thứ ba trong các câu lạc bộ Anh, chỉ sau Chelsea với 1,127 tỷ bảng và Manchester United với 1,105 tỷ bảng.
Nếu tính thêm những mùa giải liên quan đến cáo buộc "không hợp tác điều tra", thì không đội bóng nào ở Anh vượt qua được Man City.
Nếu tính tiếp đến hiện tại, kể từ khi nguồn vốn Abu Dhabi tiếp quản năm 2008, tổng tiền thưởng Man City nhận được từ mọi đấu trường đã vượt quá 3 tỷ bảng.
Trong nước Anh, trong 9 mùa giải từ 2009 đến 2018, Man City nhận 199 triệu bảng tiền thưởng xếp hạng Premier League, cao hơn 13 triệu bảng so với Chelsea xếp thứ hai.
Tiền thưởng xếp hạng Premier League cũng không ngừng tăng. Khi Man City được tiếp quản, mỗi bậc xếp hạng ở Premier League tương ứng khoảng 725.000 bảng tiền thưởng; đến mùa 2017/18, con số này đã tăng lên 1,93 triệu bảng; mùa trước thì đạt 3,76 triệu bảng.
Đây đều là những khoản tiền rất đáng kể. Nhà vô địch Premier League mùa trước Arsenal chỉ riêng tiền thưởng xếp hạng đã nhận 75 triệu bảng.
Tính từ mùa 2009/10 liên quan đến nhóm cáo buộc đầu tiên, ngoại trừ mùa 2019/20 chịu ảnh hưởng của dịch bệnh và không công bố chi tiết số tiền phân chia, Premier League đã phân phối tổng cộng 6,121 tỷ bảng tiền thưởng xếp hạng cho 42 câu lạc bộ khác nhau.
Trong đó, Man City nhận 559,6 triệu bảng, chiếm 9% tổng số, nhiều hơn bất kỳ câu lạc bộ nào trong 41 câu lạc bộ còn lại.
Arsenal xếp thứ hai cũng ít hơn Man City gần 50 triệu bảng.
Thành công mang lại tiền bạc, tiền bạc lại mang lại thành công.
Phần chia bản quyền truyền hình mà các câu lạc bộ Premier League nhận được mỗi mùa còn khác nhau tùy theo số lần đội bóng được truyền hình trực tiếp. Khi thành tích của Man City đi lên, số lần họ được chọn phát sóng trực tiếp cũng ngày càng nhiều.
Trong 9 mùa giải từ 2009 đến 2018, Man City nhận 170 triệu bảng tiền "phí cơ sở vật chất" từ bản quyền truyền hình, chỉ có Manchester United với 180 triệu bảng và Liverpool với 175 triệu bảng cao hơn họ.
Cuối tuần vừa qua, nhiều cuộc thảo luận tập trung vào một câu hỏi: nếu năm đó Man City có hành vi vi phạm, thì những mùa giải đó lẽ ra ai mới là nhà vô địch Premier League?
Nhưng đối với một môn thể thao như bóng đá, tác động từ vi phạm kéo dài vượt xa câu chuyện đơn giản "lẽ ra ai vô địch".
Man City tham dự Champions League hằng năm kể từ mùa 2011/12, và trong 9 mùa giải liên quan đến các cáo buộc chính, có 8 lần họ giành được suất dự Champions League.
Việc họ có suất dự Champions League đương nhiên đồng nghĩa với việc những đội khác mất cơ hội.
Nếu chỉ nhìn vào chỉ số này, đội chịu ảnh hưởng lớn nhất là Tottenham. Trong giai đoạn đó, có 4 lần họ chỉ kém nhóm dự Champions League đúng một bậc.
Trong 4 mùa giải không được dự Champions League này, Tottenham thu về tổng cộng 28,8 triệu bảng từ Europa League; còn cùng thời gian đó, Man City nhận 141 triệu bảng từ Champions League.
Manchester United ở mùa 2016/17 và Chelsea hai năm sau đó cũng từng lỡ suất Champions League vì thứ hạng, nhưng cuối cùng họ đã vô địch Europa League mùa đó.
Tuy nhiên, dù vậy, nguồn thu họ nhận được từ UEFA vẫn thấp hơn rất nhiều so với khoản Man City nhận được ở những mùa tương ứng.
Xét 8 mùa giải từ 2011/12 đến 2018/19, tức giai đoạn Man City bị cáo buộc không cung cấp thông tin tài chính chính xác trong thời gian giành suất dự Champions League, những đội lỡ suất Champions League vì chỉ kém một bậc đã nhận tổng cộng 147 triệu bảng tiền thưởng từ UEFA.
Trong khi đó, Man City nhận được 358 triệu bảng.
Con số này thậm chí còn chưa tính đến doanh thu bán vé ngày thi đấu và doanh thu thương mại bị mất chỉ vì không giành được suất dự Champions League.
Ngoài ra, trong cơ chế phân chia tiền thưởng của UEFA, có một phần gắn với thành tích lịch sử của câu lạc bộ. Vì vậy, một đội nếu liên tục giành suất dự Champions League nhiều năm sẽ không ngừng tích lũy lợi thế.
Theo ước tính của The Athletic, dù Champions League mùa này chưa diễn ra trận nào, Man City đã đủ điều kiện nhận hơn 52 triệu bảng tiền thưởng. Chỉ có 3 câu lạc bộ khác có con số này cao hơn.
Những đội có thể cảm thấy lợi ích bị tổn hại không chỉ là những đội tranh chức vô địch hay suất dự cúp châu Âu.
Vậy Stoke City và Sunderland thì sao?
Họ lần lượt thua Man City trong các trận chung kết FA Cup năm 2011 và League Cup năm 2014. Giờ đây, liệu một phần cáo buộc xoay quanh lương cầu thủ có thể cũng liên quan đến những đội này?
Rốt cuộc nên định lượng tác động mà Man City gây ra cho toàn bộ Premier League như thế nào?
Suy cho cùng, sự hiện diện của Man City tại giải đấu và lợi thế cạnh tranh mà họ hình thành lâu dài rất có thể đã thay đổi quỹ đạo phát triển của những đội khác.
Một cách có lẽ là xóa hoàn toàn Man City khỏi hồ sơ lịch sử của giai đoạn liên quan, tức là hủy bỏ mọi trận đấu họ tham gia trong giai đoạn đó.
Tất nhiên, thí nghiệm tư duy này sẽ biến Premier League thành một giải đấu chỉ có 19 đội.
Nhưng nếu tính lại như vậy, năm 2011 Blackpool sẽ không xuống hạng, còn Wolves sẽ thay họ rớt xuống Championship.
Vậy lịch sử của Blackpool sau đó sẽ phát triển ra sao?
Đây là một câu hỏi giả định gần như không thể trả lời chắc chắn.
Đặc biệt cần xét đến việc ông chủ Blackpool khi đó đã rút 27 triệu bảng khỏi câu lạc bộ trong và sau mùa giải Premier League duy nhất đó.
Nhưng dù thế nào, Blackpool sau đó không bao giờ trở lại giải đấu cao nhất nước Anh, và hiện thậm chí đang ở League One, giải hạng ba của bóng đá Anh.
Nếu tính lại 9 mùa giải từ 2009 đến 2018 và loại Man City khỏi giải đấu, sẽ có 42 trường hợp các câu lạc bộ khác lẽ ra có thể nhận thêm tiền thưởng xếp hạng.
Ví dụ, Bolton ở mùa 2010/11 lẽ ra có thể tăng 3 bậc, từ đó nhận thêm 2,3 triệu bảng tiền thưởng xếp hạng, đồng thời khiến tổng doanh thu mùa đó tăng 4%.
Tất nhiên, cũng sẽ có những đội vì thế mà nhận được ít tiền hơn.
Nếu kéo dài giả thiết "không có Man City" này đến tận hôm nay, sẽ còn xuất hiện một kết quả khá bất ngờ: đội xuống hạng mùa trước sẽ là Tottenham chứ không phải West Ham United.
Nhưng tất cả những điều này chỉ là giả thiết trên lý thuyết, và ít nhiều có phần phi lý.
Nếu nền kinh tế bóng đá không phát triển theo cách như thực tế, có lẽ Tottenham cũng sẽ không rơi vào cảnh khốn khó đắt đỏ như hiện nay.
Bạn không thể đơn giản xóa một đội bóng khỏi những mùa giải đã kết thúc, rồi giả định mọi thứ khác sẽ phát triển y như cũ.
Tuy nhiên, khi phạm vi vi phạm rộng đến vậy, cuối cùng chúng ta buộc phải bước vào thế giới giả định như thế.
Khi luật lệ của một môn thể thao bị phá vỡ nghiêm trọng như vậy, dù chúng ta cho rằng bóng đá vốn có bao nhiêu cái gọi là "sự công bằng", việc sắp xếp lại hậu quả của những hành vi này đều khiến người ta vô cùng đau đầu.
Trong chuỗi sự việc này, Man City, hoặc ít nhất là ban lãnh đạo câu lạc bộ khi đó, đã không thực hiện trách nhiệm lẽ ra phải có đối với môn thể thao này.
Luật lệ thể thao được coi là giới hạn không thể chạm tới là có lý do.
Không có những luật lệ này, toàn bộ hệ thống thi đấu thực chất không thể vận hành bình thường.
Lượng tiền khổng lồ mà Man City từng đổ vào toàn bộ làng bóng đá - giờ chúng ta đã biết một phần trong đó liên quan đến hành vi bị xác định là vi phạm - dường như tạo ra những tác động không có điểm dừng.
Lấy một ví dụ.
Cuối năm 2017, Barcelona ký với Lionel Messi một hợp đồng mới có thời hạn 4 năm. Cuối cùng, Barca đã trả cho cầu thủ này tổng chi phí hơn 500 triệu euro, tính theo tỷ giá hiện tại khoảng 429 triệu bảng hay 568,5 triệu USD.
Messi là một trong những cầu thủ vĩ đại nhất lịch sử môn thể thao này, nhưng dù vậy, con số này vẫn gây sốc.
Khoản chi khổng lồ như vậy cũng làm trầm trọng thêm khó khăn tài chính nghiêm trọng của câu lạc bộ xứ Catalonia, và đến nay Barca vẫn đang nỗ lực thoát khỏi tình cảnh này.
Tất nhiên, việc Barca rơi vào khủng hoảng tài chính không thể hoàn toàn quy cho việc trả mức lương cao như vậy cho một cầu thủ.
Nhưng nếu mùa hè năm 2017 Messi không có mối liên hệ chuyển nhượng mật thiết đến vậy với Man City, liệu Barca có còn cảm thấy cần thiết phải đưa ra một bản hợp đồng béo bở như thế cho anh?
HLV trưởng Man City khi đó là Guardiola sau này phủ nhận việc đội từng cố gắng chiêu mộ Messi, nhưng mối liên hệ giữa hai bên thực sự đã tồn tại.
Quan trọng hơn, quy mô doanh thu của Man City khi đó khiến những ý tưởng chuyển nhượng như vậy có cơ sở thực tế, và chính những nguồn thu này lại là một trong những trọng tâm của các cáo buộc liên quan đến Man City hiện nay.
Nếu khi đó không có sự tồn tại của Man City, có lẽ Messi sẽ gia hạn với mức lương thấp hơn, và hợp đồng của các cầu thủ khác cũng có thể bị ảnh hưởng.
Chi phí lương của Barca có lẽ sẽ không phình to nhanh như vậy, và họ cũng có thể sẽ không đi vào con đường bán tài sản tương lai để duy trì hoạt động hiện tại, tức cái gọi là "đòn bẩy" (palancas).
Tất nhiên, tất cả những điều này đều là hư cấu, được xây dựng trên suy đoán, và còn lâu mới là kết quả khả dĩ duy nhất khác với thực tế.
Nhưng đây thực sự là một khả năng.
Giống như trong một thế giới "Man City không vi phạm", cũng tồn tại vô số khả năng khác.
Chẳng hạn, Leicester City năm 2021 sẽ không lỡ suất dự Champions League vì kém 1 điểm, kém một bậc, sau đó cũng sẽ không mất một khoản doanh thu khổng lồ, và giờ càng không phải ở League One giống như Blackpool.
Hoặc Aston Villa 4 năm sau có thể giành suất dự Champions League mà không phải bán những cầu thủ đó vào mùa hè năm nay để tuân thủ quy định.
Tất nhiên, Man City không nên chịu trách nhiệm cho những sai lầm của chính các câu lạc bộ khác, cũng không thể quy toàn bộ sự tăng vọt điên cuồng của mức lương trong thế giới bóng đá cho Man City.
5 năm trước khi Man City được tiếp quản, Roman Abramovich đã nắm quyền ở Chelsea, ông cũng là một nhân tố quan trọng trong xu hướng này.
Việc nguồn vốn Qatar tiếp quản Paris Saint-Germain năm 2011, cùng hành xử của các câu lạc bộ Anh nói chung trong kỷ nguyên Premier League, cũng nên được đưa vào thảo luận.
Nhưng xét việc Man City lâu nay luôn là một trong những câu lạc bộ trả lương cao nhất làng bóng, và giờ lại bị xác định vi phạm quy định trong quá trình chi trả những khoản lương này, thật khó nói rằng họ hoàn toàn không phải chịu trách nhiệm.
Trong 9 mùa giải bị cáo buộc không cung cấp thông tin chính xác, chi tiêu cho tiền lương của Man City đạt 1,943 tỷ bảng, cao hơn bất kỳ câu lạc bộ nào khác ở Anh hơn 100 triệu bảng.
Tính đến hết mùa 2024/25, trong 17 năm nguồn vốn Abu Dhabi kiểm soát Man City, tổng chi lương lũy kế của câu lạc bộ đạt 4,963 tỷ bảng.
Cùng thời gian, Manchester United và Chelsea, hai đội xếp thứ hai về chi lương ở Anh, có tổng chi lương lũy kế đều thấp hơn Man City khoảng 600 triệu bảng.
Khoảng cách này thật đáng kinh ngạc.
Mức lương cao ngất như vậy cũng khiến tuyệt đại đa số câu lạc bộ thuộc Liên đoàn bóng đá chuyên nghiệp Anh (EFL) buộc phải dựa vào các nhà đầu tư liên tục bơm hàng triệu bảng để duy trì hoạt động.
Lạm phát tiền lương thường bắt đầu từ đỉnh kim tự tháp.
Và Man City nhiều năm qua luôn ở trên đỉnh ấy.
Giờ đây, Premier League xác định họ đã đạt tới vị trí này bằng cách vi phạm quy định.
Vậy những đội chịu ảnh hưởng gián tiếp có thể đưa ra yêu cầu bồi thường không?
Câu trả lời gần như chắc chắn là không.
Nhưng điều này chính là minh chứng rằng tác động do hành vi vi phạm của Man City gây ra vượt xa câu chuyện đơn giản "thay đổi những đội lẽ ra có thể vô địch Premier League".
Tác động của họ đối với môn thể thao này vô cùng to lớn.
Và những tổn thất về kinh tế và danh tiếng mà tác động này mang lại, có lẽ căn bản không thể tính toán chính xác.
Cập nhật lúc 2026-09-29 16:11